BELÂGAT İLMİNİN TEKÂMÜLÜNDE SEKKÂKÎ’NİN YERİ

“Belâgat İlminin Tekâmülünde Sekkâkî’nin Yeri”, “The Contributions of Central Asia Scholars to Islamic Civilization” (Orta Asya Âlimlerinin İslam Medeniyetine Katkıları), International Symposium, 10-12 October 2018, Bişkek / Kırgızistan.

Bu yazının amacı 554 veya 555 (1159 veya 1160) yılında Hârizm’de doğan Türk asıllı Ebû Ya‘kûb Yusuf b. Ebî Bekr es-Sekkâkî (ö.626/1229)’nin Arap belâgatının tekâmülündeki yerini ortaya koymaktır. O, Miftâhu’l-Ulûm ismindeki eserini üç bölüme ayırmış; birinci bölümde sarf, ikinci bölümde nahiv ve üçüncü bölümde de belâgat ilmini ele almıştır. Belagat ilminin bütün konularını aldığı bu bölümün sonunda aruz ilmi hakkında da bilgi vermiştir. Sekkâkî, eserinin belâgati ele alan üçüncü bölümünde esas kaynağı Abdulkâhir el-Cürcânî (ö.471/1078)’nin Delâilü’l-İʻcâz ve Esrâru’l-Belâga’sı olmakla birlikte onun bahsetmediği konuları da eserine katmış, Zemahşerî (ö.538/1143)’nin el-Keşşâf’ından da büyük ölçüde yararlanmıştır. O, meânî ve beyân konularının sonunda bedîʻ terimini kullanmadan sözü güzelleştiren unsurlardan tahsînü’l-kelâm tabirini kullanarak bahsetmiştir. Bunları da mânaya dayalı olanlar ve lafza dayalı olanlar şeklinde ikiye ayırarak ele almıştır. Bunlara binâen Sekkâkî’nin, genel hatlarıyla belâgat ilminin sınırlarını belirlediği, bu ilme sistemli olarak nihâî şeklini verdiği kabul edilir.